भारतातील सर्वाधिक लोकप्रिय रिटेल चेनपैकी एक असलेल्या डी-मार्टमध्ये जवळपास प्रत्येक घरगुती गरजेची वस्तू एकाच छताखाली मिळते. किराणा सामान, फळे-भाज्या, कपडे, चप्पल, भांडी, बेडशीट, खेळणी, स्टेशनरी, इलेक्ट्रॉनिक वस्तू, किचन अप्लायन्सेस आणि घरगुती वापराच्या शेकडो वस्तू इथे उपलब्ध असतात. बाजारातील इतर अनेक दुकानांच्या तुलनेत कमी किमतीत वस्तू मिळत असल्यामुळे डी-मार्टमध्ये खरेदीसाठी ग्राहकांची कायमच मोठी गर्दी असते.( All Pics : Social Media)
उन्हाळा असो, पावसाळा असो किंवा हिवाळा… सोमवार असो किंवा रविवार… सकाळपासून रात्रीपर्यंत डी-मार्टच्या स्टोअर्समध्ये ग्राहकांची सतत वर्दळ पाहायला मिळते. विशेष म्हणजे, महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यात पगार झाल्यानंतर आणि त्यात शनिवार-रविवारची सुट्टी आली की ही गर्दी आणखी वाढते. अनेक कुटुंबे एकत्र खरेदीसाठी येतात आणि तासन्तास स्टोअरमध्ये फिरत राहतात. आज डी-मार्टचे महाराष्ट्र, गुजरात, कर्नाटक, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, दिल्लीसह देशातील अनेक राज्यांमध्ये मजबूत नेटवर्क आहे. कंपनीची 375 हून अधिक स्टोअर्स असून, लाखो ग्राहक येथे खरेदीसाठी येतात. आपल्यापैकी बहुतेक जण कधी ना कधी डी-मार्टमध्ये खरेदीसाठी गेले असतील. काहीजण तर नियमित ग्राहकही असतील. पण तुम्ही कधी एक गोष्ट लक्षात घेतली आहे का?
संपूर्ण स्टोअरमध्ये कितीही फिरलात तरी वेळ दाखवणारं मोठं वॉल क्लॉक सहसा नजरेस पडत नाही. इतकंच नाही, अनेक मोठ्या सुपरमार्केट्स, हायपरमार्केट्स आणि शॉपिंग मॉल्समध्येही अशीच परिस्थिती असते. मग यामागचं कारण नेमकं काय? यामागे एक अत्यंत विचारपूर्वक आखलेली रिटेल मार्केटिंग स्ट्रॅटेजी काम करत असते. या संकल्पनेला मानसशास्त्रात “टेम्पोरल डिस्टॉर्शन” (Temporal Distortion) किंवा वेळेच्या जाणिवेवर परिणाम करणारी युक्ती असे म्हटले जाते.
याचा साधा अर्थ असा की, ग्राहकांना वेळेचं सतत भान राहू नये. जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला वारंवार वेळ दिसत नाही, तेव्हा तो नकळत दुकानात अधिक वेळ घालवतो. त्याला आपण किती वेळ स्टोअरमध्ये आहोत, याची जाणीव कमी होत जाते. आणि ग्राहक जितका जास्त वेळ दुकानात थांबतो, तितकी त्याच्या अधिक वस्तू खरेदी करण्याची शक्यता वाढते.
उदाहरणार्थ, एखादा ग्राहक फक्त दूध, साखर आणि तेल घेण्यासाठी स्टोअरमध्ये येतो. पण विविध विभागांतून फिरताना त्याच्या नजरेस कपडे, शोभेच्या वस्तू, चॉकलेट्स, स्नॅक्स, किचन अॅक्सेसरीज, खेळणी किंवा इतर ऑफरमधील वस्तू पडतात. “हेही घेऊया”, “यावर चांगली सूट आहे”, “ही वस्तू नंतर उपयोगी पडेल” अशा विचारातून तो मूळ यादीपेक्षा जास्त खरेदी करून बाहेर पडतो. यालाच रिटेल उद्योगात इम्पल्स बायिंग (Impulse Buying) म्हणजेच अचानक, पूर्वनियोजनाशिवाय केलेली खरेदी असे म्हणतात. मोठी रिटेल स्टोअर्स ग्राहकांकडून अशा प्रकारच्या खरेदीला प्रोत्साहन देण्यासाठी स्टोअरची रचना, वस्तूंची मांडणी, प्रकाशयोजना, संगीत आणि वातावरण यांचा अतिशय नियोजनबद्ध वापर करतात.
घड्याळ न ठेवणे ही त्याच रणनीतीचा एक भाग मानली जाते. फक्त घड्याळच नाही, तर अनेक मोठ्या स्टोअर्समध्ये बाहेरचं वातावरण दिसेल अशा मोठ्या खिडक्याही नसतात. त्यामुळे बाहेर दिवस आहे की संध्याकाळ, पाऊस पडतोय की ऊन आहे, याची ग्राहकांना सहज कल्पना येत नाही. त्यामुळे त्यांचं पूर्ण लक्ष खरेदीवर केंद्रित राहतं. मात्र, हेही लक्षात घेणं महत्त्वाचं आहे की घड्याळ नसणं म्हणजे ग्राहकांना फसवण्याचा प्रयत्न असा अर्थ नाही. ही जगभरातील अनेक मोठ्या रिटेल चेनकडून वापरली जाणारी एक सामान्य ग्राहक अनुभव आणि विक्री वाढवण्याची मार्केटिंग रणनीती आहे. यामध्ये ग्राहकावर कोणतीही सक्ती केली जात नाही; अंतिम खरेदीचा निर्णय पूर्णपणे ग्राहकाचाच असतो.
म्हणूनच पुढच्या वेळी तुम्ही डी-मार्ट किंवा एखाद्या मोठ्या सुपरमार्केटमध्ये खरेदीसाठी जाल, तेव्हा एकदा आजूबाजूला नीट पाहा. कदाचित तुम्हालाही तिथे भिंतीवर एकही घड्याळ दिसणार नाही. आणि त्यामागचं कारण आता तुम्हाला नक्कीच माहिती असेल.
Leave a Reply