जर तुम्ही कधी ऐकले असेल की तुमच्या जुन्या मोबाइल फोन आणि सिम कार्डमध्ये सोने लपलेले असते, तर ही गोष्ट पूर्णपणे खोटी नाही. इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांमध्ये खरोखरच थोड्या प्रमाणात सोन्याचा वापर केला जातो. मात्र याचा अर्थ असा नाही की घरात पडलेल्या काही जुन्या फोन किंवा सिम कार्डमधून सोने काढून सहज चांगली कमाई करता येईल. याबाबत जाणून घेऊया सविस्तर माहिती…
मोबाइल फोनमध्ये सोने विशेषतः इलेक्ट्रॉनिक सर्किट आणि प्रिंटेड सर्किट बोर्ड (पीसीबी) च्या काही भागांमध्ये वापरले जाते. खरे तर सोन्याची खासियत ही आहे की त्याला गंज लागत नाही आणि ते चांगली विद्युत वाहकता देते, त्यामुळे अत्यंत लहान इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे आणि कनेक्शन्समध्ये त्याचा वापर केला जातो.
संशोधनात समोर आली ही माहिती
सन २०२६ मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका संशोधनात १९९८ ते २०२१ दरम्यान बनलेल्या ४५ मोबाइल फोनच्या पीसीबींचा अभ्यास करण्यात आला. त्यात आढळले की स्मार्टफोन पीसीबीमध्ये सोन्याची मध्यम एकाग्रता सुमारे ४२८ पीपीएम होती, तर जुन्या फीचर फोन पीसीबीमध्ये हा आकडा सुमारे १,२४४ पीपीएम होता. म्हणजे काळानुसार पीसीबीमध्ये सोन्याची एकाग्रता कमी झाली आहे.
आणखी एका अभ्यासात वेगवेगळ्या मोबाइल पीसीबीमध्ये सोन्याचे प्रमाण साधारण ०.००९ टक्के ते ०.०१७ टक्के वजनापर्यंत आढळले होते. हे प्रमाण खूपच कमी आहे, पण जेव्हा हजारो किंवा लाखो जुने फोन एकत्र रिसायकल केले जातात, तेव्हा हेच लहान प्रमाण महत्त्वाचे ठरते.
सिम कार्डमध्येही सोने असते का?
होय, सिम कार्डच्या कॉन्टॅक्ट पॉइंट्सवर गोल्ड प्लेटिंगचा वापर केला जाऊ शकतो. भारताच्या टेलिकम्युनिकेशन्स इंजिनिअरिंग सेंटरच्या सिम स्पेसिफिकेशन्समध्ये कॉन्टॅक्ट्सना निकेलची थर आणि त्यावर सोन्याची थर देऊन संरक्षण करण्याची बाब सांगितली आहे. याचा उद्देश चांगले यांत्रिक संरक्षण आणि विश्वासार्ह विद्युत संपर्क देणे हा आहे. मात्र सिम कार्डवरील सोन्याचा थर अत्यंत पातळ असतो. अशा परिस्थितीत एक-दोन जुन्या सिम कार्डमधून सोने काढणे अजिबात फायदेशीर सौदा नाही.
मग जुन्या फोनमधून कमाई कशी होते?
सोन्याची खरी किंमत मोठ्या प्रमाणात ई-वेस्ट रिसायकलिंगमध्ये आहे. अमेरिकन ईपीएच्या मते, १० लाख जुन्या मोबाइल फोनचे रिसायकलिंग केल्यास सुमारे ७५ पाउंड (सुमारे ३४ किलोग्रॅम) पर्यंत सोने रिकव्हर करता येते. याशिवाय सुमारे ३५००० पाउंड तांबे, ७७२ पाउंड चांदी आणि ३३ पाउंड पॅलॅडियमही रिकव्हर होऊ शकते. सरासरी पाहिल्यास एका फोनमध्ये सोन्याचे प्रमाण अत्यल्प असते, पण लाखो फोन एकत्र झाल्यास हेच प्रमाण अनेक किलोग्रॅमपर्यंत पोहोचू शकते.
भारताच्या नीति आयोगाच्या एका अलीकडील दस्तऐवजातही सांगितले आहे की मोबाइल फोन असलेल्या ई-वेस्टमध्ये मौल्यवान धातूंची एकाग्रता सामान्य अयस्कांच्या तुलनेत खूप जास्त असू शकते. त्यात मोबाइल फोन ई-वेस्टसाठी साधारण ३००-४०० ग्रॅम सोने प्रति टन हा आकडा दिला आहे.
Leave a Reply