तुर्कस्तानच्या ऐतिहासिक शहर इफिससमध्ये झालेल्या एका पुरातत्त्वीय शोधाने जगभरातील वैज्ञानिकांना आश्चर्यचकित केले आहे. या ठिकाणी खोदकामादरम्यान सुमारे १२०० वर्षांपूर्वीची एक कबर सापडली, पण सर्वात धक्कादायक गोष्ट म्हणजे तिचे स्थान. ही कबर जगातील प्रसिद्ध आर्टेमिस मंदिराजवळच्या एका जुन्या आणि वापरात नसलेल्या रोमन शौचालयाखाली बांधली गेली होती. जेव्हा पुरातत्त्वज्ञांनी दगडांनी काळजीपूर्वक तयार केलेली ही कबर उघडली तेव्हा आत जे काही होतं ते पाहून ते चकीत झाले.
कबरमध्ये काय सापडलं?
कबर खोलल्यानंतर त्याच्या आत दोन अतिशय लहान सांगाडे सापडले. तपासणीत कळाले की हे वेळेपूर्वी जन्मलेल्या जुळ्या बालकांचे अवशेष आहेत. संशोधकांच्या मते, दोन्ही मुलांचा जन्म गर्भावस्थेच्या सुमारे सात ते साडेसात महिन्यांदरम्यान झाला होता. त्यांच्या हाडांच्या आकारावरून अंदाज बांधला गेला की ते फार थोड्या काळासाठीच जिवंत राहिले असतील.
या शोधाचा अभ्यास ‘चाइल्डहुड इन द पास्ट’ नावाच्या जर्नलमध्ये प्रकाशित झाला आहे. ऑस्ट्रियन अकॅडमी ऑफ सायन्सेसच्या संशोधक कॅरोलिन पार्टियोट आणि लिली झब्राना यांनी या सांगाड्यांची सविस्तर तपासणी केली आणि सांगितले की दोन्ही मुलांचे वय जवळपास समान होते, त्यामुळे ते जुळे असल्याचे मानले जात आहे. मात्र याचा अंतिम निकाल डीएनए तपासणीनंतरच समजू शकेल.
वैज्ञानिकांना ही कबर का आश्चर्यचकित करत आहे?
या संशोधनादरम्यान आणखी एक गोष्ट समोर आली की दोघांपैकी एका मुलाच्या मानेजवळ एक अतिरिक्त बरगडी सापडली. या स्थितीला वैज्ञानिक भाषेत सुपरन्यूमेरी सर्वायकल रिब म्हटले जाते. हा एक दुर्मिळ अनुवांशिक बदल आहे, जो जगातील सुमारे एक टक्के लोकसंख्येतच दिसून येतो. सामान्यतः ही अतिरिक्त बरगडी कोणत्याही मोठ्या समस्येचे कारण ठरत नाही, पण नवजात बालकांमध्ये तिचा संबंध भ्रूणाच्या विकासावर नियंत्रण ठेवणाऱ्या एचओएक्स (HOX) जीनमधील बिघाडाशी जोडला जातो. या जीनमध्ये समस्या असल्यास गर्भात वाढणाऱ्या बाळाच्या विकासावर परिणाम होऊ शकतो आणि अनेकदा वेळेपूर्वी मृत्यूही होऊ शकतो. हा शोध वैज्ञानिकांना आणखी एका पैलूवर विचार करायला भाग पाडतो.
इफिससमध्ये आधी सापडलेल्या बहुतेक कबरी मंदिराबाहेरच्या सामान्य स्मशानभूमीत होत्या, पण या दोन्ही मुलांना तिथे पुरण्याऐवजी वेगळी जागा निवडली गेली. संशोधकांच्या मते, असे शक्य आहे की या मुलांचा जन्म वेळेपूर्वी झाला असावा आणि त्यांचा मृत्यू बाप्तिस्मा होण्यापूर्वीच झाला असावा. त्या काळात ख्रिश्चन परंपरेनुसार बाप्तिस्म्याला विशेष महत्त्व होते, त्यामुळे कदाचित त्यांना सामान्य स्मशानभूमीत पुरण्याची परवानगी मिळाली नसेल.
तरीही ज्या पद्धतीने दगडांनी मजबूत आणि सुरक्षित कबर तयार केली गेली, त्यावरून स्पष्ट होते की कुटुंबाने मुलांना पूर्ण सन्मानाने अंतिम विदाई दिली. हे साध्या पद्धतीने केलेले दफन नव्हते, तर त्यांच्याप्रति प्रेम आणि आदराचे प्रतीक होते. वैज्ञानिकांना खोदकामादरम्यान मुलांच्या आईशी संबंधित कोणताही पुरावा सापडला नाही. त्यामुळे प्रसूतीच्या वेळी तिचाही मृत्यू झाला होता की ती जिवंत राहिली, हे सांगणे कठीण आहे.
Leave a Reply