वाढत्या महागाईच्या काळात मध्यमवर्गीय आणि ज्येष्ठ नागरिकांसाठी सुरक्षित उत्पन्नाचा मार्ग शोधणे कठीण झाले आहे. अशातच रिझर्व्ह बँकेचा ‘फ्लोटिंग रेट सेव्हिंग बाँड’ हा पर्याय सध्या चर्चेत आला आहे. ठराविक कालावधीनंतर बदलणारे आकर्षक व्याजदर आणि सरकारी गॅरंटी यामुळे हा पर्याय पारंपारिक FD पेक्षा अधिक फायदेशीर ठरत आहे.
आजच्या युगात, प्रत्येकाला त्यांचे पैसे सुरक्षित असावेत आणि त्यावर चांगला परतावा मिळावा अशी इच्छा आहे. अनेकदा सुरक्षित गुंतवणुकीच्या नावाखाली लोक फक्त बँक एफडीवर अवलंबून असतात, परंतु बाजारात एक पर्याय असाही आहे जो सरकारी हमीसह येतो आणि परताव्याच्या बाबतीत एफडीला मागे टाकतो. आम्ही आरबीआयच्या फ्लोटिंग रेट सेव्हिंग्ज बॉण्ड्सबद्दल बोलत आहोत. हे बाँड कसे कार्य करतात आणि त्यातून आपल्याला काय फायदा होऊ शकतो ते जाणून घेऊया.
फ्लोटिंग रेट बॉण्ड्स काय आहेत?
आरबीआय फ्लोटिंग रेट बॉण्ड्स हा एक विशेष प्रकारचा सरकारी बाँड आहे, जो प्रथम सप्टेंबर 1995 मध्ये जारी करण्यात आला होता. त्यांची मॅच्युरिटी 7 वर्षांची असते. त्यांची सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे त्यांचे व्याज (कूपन रेट) निश्चित नसते, परंतु बदलत राहते. हा दर राष्ट्रीय बचत प्रमाणपत्र (एनएससी) व्याज दराशी जोडला गेला आहे, ज्यात अतिरिक्त 0.35 टक्के जोडला गेला आहे.
आता तुम्हाला किती परतावा मिळतो आहे?
सध्या एनएससीवर 7.7 टक्के वार्षिक व्याज मिळत आहे. यामध्ये 0.35 टक्के वाढ झाल्यानंतर आरबीआयच्या फ्लोटिंग रेट बॉण्डचा परतावा वार्षिक 8.05 टक्के होतो. हा परतावा अनेक मोठ्या बँकांच्या मुदत ठेवींपेक्षा जास्त आहे. PPF सारख्या लोकप्रिय गुंतवणूकीच्या पर्यायासह, ते चांगले परतावा देत आहे.
सरकारने दर का बदलले नाहीत?
एप्रिल ते जून 2026 या तिमाहीत सरकारने छोट्या बचत योजनांच्या व्याजदरांचा आढावा घेतला होता. पश्चिम आशियात सुरू असलेल्या तणावामुळे 10 वर्षांच्या सरकारी बाँडचे (जी-सेक) उत्पन्न वाढले असले तरी सरकारने सलग आठव्यांदा या योजनांच्या दरात बदल केला नाही.
‘हे’ FD पेक्षा चांगले का आहे?
या रोख्यांचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे ते चांगले व्याज दर देतात आणि नियमित उत्पन्नात (रोख प्रवाह) मदत करतात. ज्यांना दर सहा महिन्यांनी व्याज मिळवायचे आहे, त्यांच्यासाठी हा एक चांगला पर्याय ठरू शकतो.
गुंतवणूक किती सुरक्षित आहे?
या बॉण्ड्सना भारत सरकारचा पाठिंबा आहे, त्यामुळे ते जवळजवळ जोखीममुक्त मानले जातात. तथापि, हे लक्षात घेण्यासारखे आहे की त्यांचे व्याज निश्चित नाही, ते NSC च्या दरानुसार बदलते आणि दर सहा महिन्यांनी अद्यतनित केले जाते.
कमाई कधी आणि कशी होईल?
या बाँडमध्ये गुंतवणूक करण्याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे ज्यांना नियमित उत्पन्नाची आवश्यकता आहे. वर्षातून दोनदा म्हणजे 1 जानेवारी आणि 1 जुलै रोजी थेट तुमच्या बँक खात्यात व्याज भरले जाते. लक्षात ठेवा की कोणताही ‘संचयी’ पर्याय नाही, म्हणून ज्यांना दर सहा महिन्यांनी कमाई करायची आहे त्यांच्यासाठी हे सर्वोत्तम आहे.
गुंतवणूक मर्यादा आणि पात्रता
कोण गुंतवणूक करू शकतो: कोणताही भारतीय रहिवासी (18 वर्षांपेक्षा जास्त) एकट्याने किंवा संयुक्त नावाने गुंतवणूक करू शकतो. हिंदू अविभक्त कुटुंबे (एचयूएफ) देखील यासाठी पात्र आहेत. मात्र, अनिवासी भारतीयांना (एनआरआय) यात गुंतवणूक करता येणार नाही.
तुम्ही किती पैसे गुंतवू शकता: तुम्ही कमीत कमी 1,000 रुपयांपासून सुरुवात करू शकता. जास्तीत जास्त गुंतवणूकीची मर्यादा नाही, ज्यामुळे मोठ्या गुंतवणूकदारांसाठीही ते आकर्षक बनते.
आवश्यक कागदपत्रे: अर्जासोबत तुम्हाला तुमचा फोटो, पत्त्याचा पुरावा आणि ओळखपत्र (जसे की मतदार ओळखपत्र, पॅन कार्ड, पासपोर्ट किंवा इतर सरकारी ओळखपत्र) बँकेत जमा करावे लागेल.
कर आणि लॉक-इन कालावधीच्या अटी
या बाँडमधून मिळणारे व्याज पूर्णपणे करपात्र आहे. हे आपल्या ‘इतर स्त्रोतांकडून उत्पन्न’ मध्ये जोडले जाईल आणि आपल्या कर स्लॅबनुसार कर आकारला जाईल. जर तुम्ही कर वाचवण्यास पात्र असाल तर तुम्ही फॉर्म 15G किंवा 15H सबमिट करू शकता.
पैसे काढण्याच्या बाबतीत, या बाँडचा मॅच्युरिटी कालावधी 7 वर्षांचा आहे. ज्येष्ठ नागरिकांसाठी (60 वर्षांपेक्षा अधिक) मुदतपूर्व पैसे काढल्यास काही सूट आहे, परंतु मुदतपूर्व पैसे काढल्यास शेवटच्या सहा महिन्यांच्या व्याजाच्या 50 टक्के रक्कम दंड म्हणून कापली जाते.
ज्यांना सुरक्षित गुंतवणूकीसह चांगला परतावा हवा आहे त्यांच्यासाठी आरबीआय फ्लोटिंग रेट बाँड हा चांगला पर्याय आहे. पण गुंतवणूक करण्यापूर्वी तुमची गरजा, जोखीम घेण्याची क्षमता आणि पैशाची गरज समजून घ्या, कारण लॉक-इन लांब आहे आणि परतावा पूर्णपणे निश्चित झालेला नाही.
(डिस्क्लेमर: या आर्टिकलमध्ये देण्यात आलेली माहिती व उपाय हे सामान्य ज्ञानावर आधारित आहेत. आमचा याला दुजोरा नाही. ते अवलंबण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला जरूर घ्यावा.)
Leave a Reply