सामान्य माणसाला थोडासा करंट लागला तरी शरीराला झटका बसतो. मात्र तुम्ही पाहिले किंवा ऐकले असेल की काही लोकांना विजेचा धक्का बसत नाही. अनेकजण विजेच्या उघड्या तारांना हात लावतात आणि त्यांना करंटचा अजिबात त्रास होत नाही. त्यामुळे अशा लोकांकडे पाहून त्यांच्याकडे एखादी सुपरपॉवर असल्यासारखं वाटतं. मात्र, विज्ञानाच्या दृष्टीने हा कोणताही चमत्कार नाही. वैज्ञानिकांच्या मते, काही लोकांना विजेचा झटका कमी जाणवण्यामागे किंवा न जाणवण्यामागे जैविक आणि भौतिक विज्ञानातील काही कारणे आहेत. याबाबत सविस्तर माहिती जाणून घेऊयात.
त्वचा
विजेचा झटका बसणे हे शरीराची त्वचा विजेच्या प्रवाहाला किती अडथळा निर्माण करते यावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असते. विज्ञानाच्या भाषेत याला रेझिस्टन्स म्हणतात. ज्या लोकांची त्वचा खूप कोरडी, जाड आणि कडक असते, त्यांच्या शरीराचा विद्युत रेझिस्टन्स तुलनेने जास्त असू शकतो. त्यामुळे विद्युत प्रवाहाला शरीरात प्रवेश करणे काही प्रमाणात कठीण होते. याउलट, त्वचा पातळ किंवा घामामुळे ओलसर असल्यास विद्युत प्रवाहासाठी रेझिस्टन्स कमी होतो आणि करंटचा धोका वाढतो.
शरीरातील कमी ओलावा आणि घामाचा अभाव
मानवी शरीरात मोठ्या प्रमाणात पाणी आणि क्षार असतात, त्यामुळे शरीरातून विद्युत प्रवाह जाऊ शकतो. मात्र, प्रत्येक व्यक्तीच्या शरीराची रचना वेगळी असते. काही लोकांच्या हातांवर नैसर्गिकरित्या कमी घाम येतो किंवा त्वचा तुलनेने कोरडी असते. अशा परिस्थितीत त्वचेचा रेझिस्टन्स अधिक असू शकतो आणि त्यामुळे हलक्या विद्युत प्रवाहाचा परिणाम कमी जाणवू शकतो.
जास्त व्होल्टेज आणि कमी करंट
अनेकदा लोकांना वाटते की जास्त व्होल्टेज म्हणजे नेहमीच अधिक धोका. मात्र, विजेचा धक्का किती गंभीर ठरेल हे व्होल्टेजसोबत शरीरातून वाहणाऱ्या करंटच्या प्रमाणावर, प्रवाहाचा मार्ग आणि संपर्काच्या कालावधीवर देखील अवलंबून असते. काही स्टंटमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या उपकरणांमध्ये व्होल्टेज जास्त असले तरी करंट अत्यंत कमी मर्यादेत ठेवलेला असू शकतो. मात्र, उघड्या विजेच्या तारांबाबत असा अंदाज बांधणे अत्यंत धोकादायक आहे.
नसांची संवेदनशीलता
विद्युत प्रवाह शरीरातून गेल्यावर तो मज्जासंस्थेवर परिणाम करू शकतो आणि स्नायूंमध्ये आकुंचन निर्माण करू शकतो. त्यामुळे आपल्याला झटका जाणवतो. मात्र, प्रत्येक व्यक्तीची संवेदनशीलता आणि विद्युत प्रवाहाला शरीराची प्रतिक्रिया वेगवेगळी असू शकते. त्यामुळे काही लोकांना अगदी किरकोळ विद्युत प्रवाहाचा परिणाम कमी जाणवू शकतो. मात्र, याचा अर्थ त्यांच्या शरीराला विजेपासून संरक्षण मिळाले आहे असा होत नाही.
वीजेशी खेळणे ठरू शकते जीवघेणे
काही लोकांना विशिष्ट परिस्थितीत विजेचा झटका कमी जाणवू शकतो किंवा त्यांच्या शरीराचा रेझिस्टन्स अधिक असू शकतो. पण याचा अर्थ असा अजिबात नाही की कोणतीही व्यक्ती उघड्या विजेच्या तारांना सुरक्षितपणे स्पर्श करू शकते. विद्युत प्रवाहामुळे भाजणे, हृदयाची लय बिघडणे, मज्जासंस्थेचे नुकसान किंवा मृत्यूही होऊ शकतो. त्यामुळे कोणत्याही परिस्थितीत विजेशी स्टंट किंवा प्रयोग करणे टाळावे.
Leave a Reply