जीवनदायिनी स्वरूप: नद्यांना जीवनदायिनी मानले जाते. जगातील मानवी संस्कृतीचा विकास नद्यांच्या काठीच झाला आहे. ज्याप्रमाणे आई मुलाचे पालनपोषण करते, त्याचप्रमाणे नद्या संपूर्ण सृष्टीचे पोषण करतात, म्हणून त्यांना स्त्रीलिंगी नावे दिली जातात.
धार्मिक श्रद्धा: हिंदू धर्मात नद्यांना 'माता' मानून त्यांची पूजा केली जाते. गंगा, यमुना, सरस्वती, अलकनंदा अशा नद्यांना देवीचे स्वरूप मानले जाते.
निसर्गाचे शांत स्वरूप: भारतीय संस्कृतीत निसर्गाच्या शांत आणि सौम्य स्वरूपाला स्त्रीलिंगी मानले जाते, तर उग्र किंवा रौद्र स्वरूपाला पुरुषवाचक मानले जाते. नद्यांचा प्रवाह साधारणपणे शांत आणि जीवन देणारा असल्याने त्यांना महिलांची नावे दिली जातात.
स्त्री जीवनाशी साधर्म्य: ज्याप्रमाणे मुलगी लग्नानंतर वडिलांचे घर सोडून दुसऱ्याच्या घरी जाते, त्याचप्रमाणे नद्या देखील त्यांच्या उगमस्थानापासून निघून शेवटी सागराला जाऊन मिळतात. हे साम्य स्त्रीच्या जीवनाशी जोडले जाते.
सुपीकता आणि पोषण: महिला ज्याप्रमाणे नवीन जीवनाला जन्म देतात आणि त्याचे पोषण करतात, त्याचप्रमाणे नद्या जमिनीला सुपीक बनवून अन्नधान्य पिकवण्यास मदत करतात. या पोषण करण्याच्या गुणामुळे त्यांना माता म्हटले जाते.
Leave a Reply