प्लेटफॉर्म क्रमांक १ वर अप मार्गाने जाणारी लोकल येत आहे, डाउन मार्गावरील लोकल उशिराने धावत आहे, अशा अनेक घोषणा आपण रेल्वे प्लॅटफॉर्मवर ऐकतो. मात्र अनेक सामान्य प्रवाशांना अप आणि डाउन या शब्दांचा नेमका अर्थ काय हेच माहिती नसते.
तुमचा हाच गोंधळ दूर करण्यासाठी आज आपण भारतीय रेल्वेच्या या तांत्रिक शब्दांची माहिती घेणार आहोत. रेल्वेच्या नियमांनुसार, गाडीच्या प्रवासाची दिशा ठरवण्यासाठी अप (Up) आणि डाउन (Down) हे शब्द वापरले जातात.
कोणत्याही रेल्वे मार्गाचे एक मुख्य केंद्र (टर्मिनस) असते. जेव्हा एखादी लोकल किंवा रेल्वेगाडी मुख्य टर्मिनसपासून (उदा. सीएसएमटी किंवा चर्चगेट) प्रवास सुरू करते, तेव्हा तिला डाउन ट्रेन म्हटले जाते. सोप्या भाषेत सांगायचे तर शहराच्या मुख्य केंद्राकडून लांब जाणारी गाडी म्हणजे डाउन.
याउलट, जेव्हा एखादी ट्रेन लांबच्या स्थानकावरून आपला प्रवास संपवून पुन्हा मुख्य टर्मिनसच्या (उदा. सीएसएमटी किंवा चर्चगेट) दिशेने येते, तेव्हा तिला अप ट्रेन म्हटले जाते. म्हणजेच जेव्हा रेल्वे शहराकडे परतत असते तेव्हा ती गाडी म्हणजे अप.
रेल्वे प्रशासनाने प्रवाशांच्या सोयीसाठी काही चिन्हे निश्चित केली आहेत. मुंबई उपनगरीय रेल्वेमध्ये, कसाऱ्याकडे जाणाऱ्या लोकलवर N (North) हे अक्षर, तर कर्जतला जाणाऱ्या लोकलवर S (South) हे अक्षर दर्शवलेले असते. या चिन्हांच्या मदतीने प्रवाशांना गाडीची दिशा ओळखणे सोपे जाते.
भारतीय रेल्वेचे जाळे हे जगातील चौथ्या क्रमांकाचे मोठे नेटवर्क आहे. १८ झोनमध्ये विभागलेल्या या रेल्वे यंत्रणेत शिस्त आणि नियोजनासाठी अप आणि डाउन यासारखे शब्द वापरले जातात. त्यामुळे आता जेव्हा तुम्ही प्रवास कराल तेव्हा अप आहे डाउन मध्ये अजिबात घोळ घालू नका.
Leave a Reply