मानवी शरीर हे निसर्गाची एक अद्भूत कलाकृती आहे. आपल्या चेहऱ्यावरील प्रत्येक लहान-मोठ्या रेषेला एक शास्त्रीय महत्त्व असते. अशीच एक विशेष रेषा म्हणजे नाक आणि वरच्या ओठाच्या मध्यभागी असणारी उभी खाच, जिला वैद्यकीय भाषेत फिल्ट्रम (Philtrum) असे म्हणतात.
ही रेषा केवळ सौंदर्यात भर घालत नाही, तर ती मानवाच्या गर्भातील विकासाची कहाणी सांगते. भ्रूणशास्त्रानुसार (Embryology) आईच्या गर्भात असताना मानवी चेहऱ्याचा विकास हा एखाद्या कोलाजप्रमाणे होतो.
गर्भावस्थेच्या साधारण २ ते ३ महिन्यांच्या दरम्यान, चेहऱ्याचे डावे आणि उजवे भाग मध्यभागी येऊन एकमेकांना जोडले जातात. ज्या ठिकाणी हे दोन्ही भाग एकत्र मिळतात, तिथे ही खाच किंवा रेषा तयार होते. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, हा आपल्या चेहऱ्याचा 'वेल्डिंग पॉईंट' किंवा 'जंक्शन' आहे.
वैद्यकीय शास्त्रामध्ये फिल्ट्रमच्या आकाराला विशेष महत्त्व आहे. जर एखाद्या मुलामध्ये ही रेषा पूर्णपणे सपाट असेल किंवा तिथे खाच नसेल, तर ते फेटल अल्कोहोल सिंड्रोम (Fetal Alcohol Syndrome) किंवा काही अनुवांशिक बदलांचे लक्षण असू शकते.
तसेच, जर ही प्रक्रिया गर्भात नीट पूर्ण झाली नाही, तर मुलांचे ओठ किंवा टाळू दुभंगलेली (Cleft Lip or Palate) असू शकते. मानवामध्ये या रेषेचा कोणताही विशेष उपयोग नसला, तरी प्राण्यांसाठी ती जीवनावश्यक आहे.
कुत्रे, मांजर आणि काही इतर सस्तन प्राण्यांमध्ये फिल्ट्रमद्वारे नाकातील ओलावा वरच्या ओठापर्यंत पोहोचवला जातो. यामुळे त्यांचे नाक नेहमी ओले राहते, जे हवेतील वासाचे कण पकडण्यासाठी आणि वासाची दिशा ओळखण्यासाठी अत्यंत प्रभावी ठरते.
अनेक संस्कृतींमध्ये या रेषेबद्दल मनोरंजक दंतकथा आहेत. काही लोककथांनुसार, जन्माच्या वेळी देवाचा स्पर्श किंवा देवदूताने लावलेले बोट म्हणजे ही रेषा आहे, असे मानले जाते. मात्र, विज्ञानाने हे सिद्ध केले आहे की, ही पूर्णपणे एक नैसर्गिक शारीरिक प्रक्रिया आहे.
( डिस्क्लेमर : ही माहिती केवळ सामान्य माहितीसाठी असून ती वैद्यकीय सल्ला मानू नये. आरोग्यविषयक कोणत्याही शंकांसाठी तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्यावा.)
Leave a Reply