आपण दररोज वापरत असलेल्या 100, 200 किंवा 500 रुपयांच्या नोटांवर अनेक सुरक्षात्मक वैशिष्ट्ये असतात. त्यापैकी एक महत्त्वाचे आणि अनेकांना न दिसणारे वैशिष्ट्य म्हणजे EURion Constellation, ज्याला सामान्यतः युरियन पॅटर्न असे म्हटले जाते. हा पॅटर्न नोटांवर पिवळ्या, हिरव्या आणि नारंगी रंगाच्या छोट्या गोलाकार चिन्हांच्या स्वरूपात दिसतो.
बहुतेक लोकांना हा फक्त नोटांच्या डिझाइनचा भाग वाटतो. मात्र प्रत्यक्षात हा एक विशेष कोड असतो. जो प्रिंटर आणि फोटोकॉपी मशीन ओळखू शकतात. या तंत्रज्ञानाचा मुख्य उद्देश म्हणजे नकली नोटांची छपाई थांबवणे.
नोट प्रिंट करण्याचा प्रयत्न केला तर काय होते?
काही लोकांच्या मनात प्रश्न येतो की, जर 100 किंवा 500 रुपयांची नोट फोटोकॉपी मशीन किंवा प्रिंटरमध्ये ठेवून प्रिंट काढण्याचा प्रयत्न केला तर काय होईल? अनेकांना वाटते की मशीन नोटची कॉपी सहज निघेल. मात्र, प्रत्यक्षात तसे होत नाही. कारण आधुनिक प्रिंटर आणि फोटोकॉपी मशीनमध्ये अशी स्मार्ट तंत्रज्ञान प्रणाली बसवलेली असते की ती नोटांवरील EURion पॅटर्न लगेच ओळखते.
तसेच मशीनला हा पॅटर्न दिसतो तसे ती प्रिंट काढण्यास नकार देते किंवा एरर मेसेज दाखवते. काही वेळा प्रिंट निघाली तरी नोट पूर्णपणे प्रिंट होत नाही. यामुळे नकली चलन छापणे कठीण होते.
नकली चलन रोखण्यासाठी महत्त्वाची सुरक्षा
नोटांवरील युरियन पॅटर्न आणि CDS प्रणाली यांचा मुख्य उद्देश म्हणजे नकली चलनाच्या छपाईवर नियंत्रण ठेवणे. या तंत्रज्ञानामुळे सामान्य प्रिंटर, फोटोकॉपी मशीन किंवा सॉफ्टवेअर वापरून नोटांची अचूक प्रत तयार करणे जवळपास अशक्य होते.
म्हणूनच पुढच्या वेळी तुम्ही एखादी नोट नीट पाहिली तर तिच्यावर दिसणारे छोटे रंगीत गोल फक्त डिझाइन नसून त्यामागे अत्याधुनिक सुरक्षा तंत्रज्ञान दडलेले आहे हे लक्षात ठेवा.
फोटोशॉपमध्येही असते अशीच सुरक्षा
फक्त प्रिंटरच नाही तर काही प्रगत फोटो एडिटिंग सॉफ्टवेअर्समध्येही नकली नोट तयार होऊ नयेत यासाठी विशेष प्रणाली असते. उदाहरणार्थ Adobe Photoshop सारख्या सॉफ्टवेअरमध्ये Counterfeit Deterrence System नावाची प्रणाली वापरली जाते. जर कोणी नोटेचा फोटो काढून फोटोशॉपमध्ये एडिट करण्याचा प्रयत्न केला, तर हे सॉफ्टवेअर त्या फाइलला ओळखते आणि अनेकदा चेतावणी देते.
Leave a Reply