वजन कमी करण्यासाठी वेगवेगळ्या ट्रेंडचा अवलंब केला जातो. अधूनमधून उपवास करण्यापासून ते केटो आहारापर्यंत, अशा अनेक पद्धती आहेत ज्या वजन कमी करण्यासाठी प्रभावी मानल्या जातात. तसे, आहारात काय घ्यावे आणि काय घेऊ नये हा प्रश्न अनेकदा लोकांना त्रास देतो. टोन्ड दूध आणि सामान्य दुधाबाबतही संभ्रम आहे. काहींचा असा विश्वास आहे की स्नायू किंवा शरीर उभारणीसाठी केवळ पूर्ण मलई दूध प्यावे. त्याच वेळी, काहींचा असा विश्वास आहे की टोन्ड सर्वोत्तम परिणाम देते. शतकानुशतके दूध हा शक्तीचा चांगला स्रोत मानला जातो. यात सर्वात जास्त कॅल्शियम असते जे आपली हाडे मजबूत करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. दुधाचे इतरही अनेक फायदे आहेत. हे आपल्याला उर्जा देते आणि बराच काळ भूक न लागणे यासारख्या फायद्यांसह जास्त प्रमाणात खाण्यापासून आपले संरक्षण करते.
दुध हे एक संपूर्ण आणि पोषक अन्न मानले जाते. रोज दूध पिल्यामुळे शरीराला आवश्यक असलेली अनेक पोषक तत्त्वे एकाच वेळी मिळतात. दुधामध्ये प्रथिने, कॅल्शियम, फॉस्फरस, पोटॅशियम, व्हिटॅमिन A, B12 आणि D यांसारखी महत्त्वाची जीवनसत्त्वे व खनिजे असतात. ही तत्त्वे शरीराची वाढ, दुरुस्ती आणि ऊर्जा टिकवण्यासाठी उपयुक्त ठरतात. विशेषतः लहान मुले, किशोरवयीन मुले, गरोदर महिला आणि वृद्धांसाठी दूध अतिशय लाभदायक आहे. नियमित दूधपानामुळे शरीराला आवश्यक पोषण मिळून थकवा कमी होतो आणि दैनंदिन कामांसाठी ताकद मिळते.
दुधातील कॅल्शियम आणि व्हिटॅमिन D हाडे आणि दात मजबूत करण्यास मदत करतात. वाढत्या वयात हाडांची घनता टिकवण्यासाठी दूध महत्त्वाचे असते. लहान मुलांमध्ये योग्य हाडांची वाढ होते, तर वृद्धांमध्ये ऑस्टिओपोरोसिससारख्या आजारांचा धोका कमी होतो. दुधातील फॉस्फरस हाडांच्या मजबुतीसाठी आवश्यक असून दात निरोगी ठेवण्यासही मदत करतो. तसेच दूध प्यायल्यामुळे सांधे मजबूत राहतात आणि हाडांशी संबंधित वेदना कमी होण्यास मदत होते. दूध हे उच्च दर्जाच्या प्रथिनांचे उत्तम स्रोत आहे. दुधातील प्रथिने स्नायूंची वाढ, दुरुस्ती आणि मजबुतीसाठी उपयुक्त ठरतात. व्यायाम करणाऱ्या व्यक्तींसाठी दूध विशेष फायदेशीर आहे, कारण ते स्नायूंच्या थकव्यापासून मुक्तता देऊन पुनर्बांधणीस मदत करते. याशिवाय दूध पिल्यामुळे पोट दीर्घकाळ भरल्यासारखे वाटते, त्यामुळे अति खाणे टाळले जाते आणि वजन नियंत्रणात राहण्यास मदत होते. दुधातील B12 जीवनसत्त्व मेंदूचे कार्य सुधारते आणि रक्तनिर्मितीस हातभार लावते. दूध मानसिक आरोग्यासाठीही फायदेशीर मानले जाते. गरम दूध पिल्यामुळे शरीर शांत होते आणि झोपेची गुणवत्ता सुधारते. दुधातील ट्रिप्टोफॅन नावाचे अमिनो आम्ल तणाव कमी करण्यास आणि मन शांत ठेवण्यास मदत करते. तसेच दूध पचनसंस्थेसाठीही उपयुक्त असून आम्लपित्त आणि पोटाच्या जळजळीत आराम देऊ शकते. मात्र, काही लोकांना दुधाची अॅलर्जी किंवा लॅक्टोज इन्टॉलरन्स असू शकते, अशांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच दूध सेवन करावे. योग्य प्रमाणात आणि नियमित दूध पिल्यास एकूणच आरोग्य सुधारण्यास मोठी मदत होते.
तसे, आम्ही येथे वजन कमी करण्यासाठी कोणते दूध निवडावे याबद्दल बोलत आहोत. ज्येष्ठ आहारतज्ज्ञ गीतिका चोप्रा यांनी टीव्ही 9 ला एका खास संभाषणात सांगितले की, जर तुमचे वजन कमी होत असेल तर कोणते दूध घेणे चांगले आहे. वजन कमी करण्यासाठी टोन्ड दूध सामान्यत: सामान्य (फुल क्रीम) दुधापेक्षा चांगले मानले जाते. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की यामागे एक स्पष्ट वैज्ञानिक कारण आहे कारण टोन्ड दुधात चरबीचे प्रमाण कमी (सुमारे 3%) असते, तर सामान्य दुधात चरबी 67 टक्क्यांपर्यंत असू शकते. कमी चरबीमुळे टोन्ड दुधातून मिळणारी कॅलरीजही कमी असते, ज्यामुळे एकूण कॅलरीचे प्रमाण नियंत्रणात असते. वजन कमी करण्यासाठी हा सर्वात महत्वाचा नियम आहे. तज्ज्ञ पुढे म्हणाले की, कमी चरबी असूनही, टोन्ड दुधात जवळजवळ समान प्रमाणात प्रथिने, कॅल्शियम आणि जीवनसत्त्वे असतात, जे स्नायू, चयापचय आणि हाडांच्या आरोग्यासाठी आवश्यक असतात. त्याच वेळी, सामान्य दूध अधिक संतृप्त चरबी देते, जे आवश्यकतेपेक्षा जास्त घेतल्यास चरबीचा साठा वाढवू शकते. तथापि, जर एखादी व्यक्ती खूप सक्रिय असेल, कमी खात असेल किंवा बराच काळ भूक लागली असेल तर मर्यादित प्रमाणात पूर्ण मलई दूध देखील घेतले जाऊ शकते कारण यामुळे चरबीचे समाधान मिळते. परंतु वजन कमी करण्याच्या कठोर उद्दीष्टांसाठी टोन्ड दूध ही रोजच्या आहारात अधिक वैज्ञानिक आणि व्यावहारिक निवड मानली जाते.
कोणत्याही प्रकारचे दूध कोणी पिऊ नये?
सफदरजंग रुग्णालयातील कम्युनिटी मेडिसिन विभागाचे संचालक प्राध्यापक डॉ. जुगल किशोर यांनी सांगितले की, बरेच लोक दूध पचवत नाहीत आणि याला वैद्यकीय भाषेत लैक्टोज असहिष्णुता म्हणतात. फारच कमी लोकांना हे माहित आहे की त्यांना दुग्धशर्करा असहिष्णुतेची समस्या आहे. भारतात भेसळीची भीती असली तरी लोक दूध पितात आणि रात्री झोपतात. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, जर एखाद्याला नेहमी अपचन, अॅसिडिटी किंवा आयबीएसची समस्या असेल तर त्याने चुकून दुधाचे सेवन करू नये. उलट अशा लोकांनी दुधापासून बनवलेल्या वस्तूंकडेही दुर्लक्ष केले पाहिजे. जर आपल्याला दुग्धशर्कराशी संबंधित समस्या असेल तर आपण प्रयोगशाळेतून चाचणी घेऊ शकता. जर तुम्ही दूध पिऊ शकत नसाल आणि कॅल्शियमचे सेवन करू इच्छित असाल तर तुम्ही यासाठी ओटचे जाडे भरडे पीठ खाऊ शकता. खरं तर, ऑफिसला जाणार् यांसाठी हा सर्वात आवडता स्नॅक आहे कारण तो बनविणे खूप सोपे आहे आणि पोषक तत्वांनी समृद्ध आहे. सुपरफूड मानल्या जाणार् या ओट्समध्ये भरपूर कॅल्शियम असते. असे म्हटले जाते की अर्धा कप ओट्समध्ये २०० मिलीग्राम कॅल्शियम असते.
Leave a Reply