लहानपणापासूनच आपल्याला दूध पिण्याचा सल्ला दिला जातो, कारण त्याचा संबंध शरीराच्या विकासाशी आणि मजबुतीशी आहे. बदलती जीवनशैली आणि खाण्याच्या सवयींदरम्यान, दूध अजूनही पोषणाचा एक सोपा स्रोत मानला जातो. विशेषत: जेव्हा हाडे आणि दातांच्या आरोग्याचा विचार केला जातो तेव्हा प्रथम दुधाचे नाव घेतले जाते. त्याच वेळी, आजकाल कॅल्शियमच्या कमतरतेशी संबंधित समस्याही वेगाने समोर येत आहेत, ज्यामुळे लोक आपल्या आहाराबद्दल अधिक सावध झाले आहेत. अशा परिस्थितीत, कॅल्शियमची कमतरता पूर्ण करण्यासाठी दररोज दूध पिणे पुरेसे आहे की नाही, हा प्रश्न आणखी महत्त्वाचा बनतो. दूध हे आरोग्यासाठी अत्यंत उपयुक्त आणि पोषक पेय मानले जाते. दुधामध्ये कॅल्शियम, प्रथिने, व्हिटॅमिन D, व्हिटॅमिन B12, फॉस्फरस आणि पोटॅशियम यांसारखी महत्त्वाची पोषक तत्त्वे मुबलक प्रमाणात असतात.
नियमित दूध पिल्यामुळे हाडे आणि दात मजबूत होतात, कारण कॅल्शियम आणि व्हिटॅमिन D हाडांची घनता वाढवण्यास मदत करतात. लहान मुलांमध्ये हाडांची योग्य वाढ होते, तर वृद्ध व्यक्तींमध्ये ऑस्टिओपोरोसिससारख्या आजारांचा धोका कमी होतो. तसेच दुधातील प्रथिने शरीरातील स्नायूंची वाढ व दुरुस्ती करण्यास मदत करतात, त्यामुळे शरीर मजबूत व ऊर्जावान राहते. दूध पचनसंस्था आणि मानसिक आरोग्यासाठीही फायदेशीर आहे. दुधातील लॅक्टोज आणि प्रथिने पचन सुधारण्यास मदत करतात आणि आम्लपित्त, जळजळ यासारख्या त्रासांमध्ये आराम देतात.
गरम दूध पिल्यामुळे मन शांत होते आणि झोपेची गुणवत्ता सुधारते, कारण दुधामध्ये ट्रिप्टोफॅन हे अमिनो आम्ल असते, जे तणाव कमी करण्यास मदत करते. तसेच दुधातील व्हिटॅमिन B12 मेंदूचे कार्य सुधारते, स्मरणशक्ती वाढवते आणि रक्तनिर्मितीस हातभार लावते. नियमित दूधपानामुळे थकवा कमी होतो आणि दैनंदिन कामांसाठी आवश्यक ऊर्जा मिळते. दूध हृदयाच्या आरोग्यासाठीही उपयुक्त ठरू शकते, जर ते योग्य प्रकारचे निवडले तर. दुधातील पोटॅशियम रक्तदाब नियंत्रित ठेवण्यास मदत करते आणि हृदयावर ताण कमी करते. मात्र, पूर्ण साययुक्त दूध अधिक प्रमाणात घेतल्यास चरबीचे प्रमाण वाढू शकते. त्यामुळे कोणते दूध प्यावे हे व्यक्तीच्या वयावर, आरोग्यस्थितीवर आणि जीवनशैलीवर अवलंबून असते. लहान मुलांसाठी आणि कृश व्यक्तींना साययुक्त दूध उपयुक्त ठरते, तर मधुमेह, हृदयविकार किंवा वजन वाढीची समस्या असणाऱ्यांनी लो-फॅट किंवा टोनड दूध निवडावे. आज विविध प्रकारचे दूध उपलब्ध आहेत. गायीचे दूध सर्वसाधारणपणे पचायला हलके आणि आरोग्यदायी मानले जाते, त्यामुळे बहुतेक लोकांसाठी ते योग्य आहे. म्हशीचे दूध अधिक जाड व साययुक्त असल्याने शारीरिक मेहनत करणाऱ्या किंवा वजन वाढवू इच्छिणाऱ्यांसाठी उपयुक्त ठरते. ज्यांना दुधाची अॅलर्जी किंवा लॅक्टोज इन्टॉलरन्स आहे, त्यांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने सोया मिल्क, बदाम दूध किंवा ओट्स मिल्कसारखे वनस्पतीजन्य दूध वापरावे. योग्य प्रकारचे दूध योग्य प्रमाणात घेतल्यास आरोग्य चांगले राखण्यास मोठी मदत होते.
अनेक लोकांचा असा विश्वास आहे की कॅल्शियमची गरज दुधाने पूर्ण होते, तर काही लोक याबद्दल गोंधळलेले असतात. हेच कारण आहे की दूध आणि कॅल्शियमबद्दल योग्य माहिती असणे खूप महत्वाचे आहे. चला तर मग जाणून घेऊया दूध खरोखरच शरीरातील कॅल्शियमची कमतरता पूर्ण करू शकते की नाही. एक ग्लास दूध प्यायल्याने शरीराला चांगल्या प्रमाणात कॅल्शियम मिळते, जे शरीर सहजपणे शोषून घेते. दुधात असलेले व्हिटॅमिन डी शरीरात कॅल्शियम चांगले कार्य करण्यास मदत करते. या कारणास्तव, हाडे आणि दातांच्या मजबुतीसाठी दूध फायदेशीर मानले जाते. तथापि, प्रत्येक व्यक्तीच्या कॅल्शियमची आवश्यकता एकसारखी नसते. हे वय, लिंग, जीवनशैली आणि आरोग्यावर अवलंबून असते. जर शरीरात कॅल्शियमची कमतरता असेल तर केवळ दूध पिणे पुरेसे नाही. अशा परिस्थितीत आहारात दुधासोबत दही, पनीर, हिरव्या पालेभाज्या, तीळ आणि बदाम यासारख्या गोष्टींचा समावेश करणे आवश्यक आहे. यासह, शरीराला वेगवेगळ्या स्त्रोतांकडून कॅल्शियम मिळते. एकंदरीत, दूध कॅल्शियमची कमतरता भरून काढण्यास मदत करते, परंतु संतुलित आहाराशिवाय संपूर्ण कमतरता दूर करणे कठीण आहे.
आपण एका दिवसात किती दूध प्यावे?
साधारणत: दररोज 2 ग्लास म्हणजेच 400 ते 500 मिली दूध निरोगी प्रौढासाठी पुरेसे मानले जाते. हे दैनंदिन कॅल्शियमची आवश्यकता पूर्ण करू शकते. लहान मुले, किशोरवयीन आणि गर्भवती महिला यांना त्यांच्या गरजेनुसार रक्कम वाढवावी लागू शकते. त्याच वेळी, ज्या लोकांना लैक्टोजची समस्या आहे, त्यांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने रक्कम ठरवली पाहिजे. लक्षात ठेवा की जास्त दूध पिणे देखील फायदेशीर नाही, संतुलन राखणे महत्वाचे आहे.
तसेच महत्त्वाचे
दुधाबरोबर जीवनसत्त्व ‘ड’ची पातळी योग्य असली पाहिजे.
दररोज उन्हात थोडा वेळ घालवा.
फक्त दूधच नव्हे तर कॅल्शियमयुक्त आहार घ्या.
आवश्यक असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
प्रक्रिया केलेले अन्न आणि सोडाचे सेवन कमी करा.
Leave a Reply