नवी दिल्ली नव्हे तर लंडनमध्ये एक खास जागा आहे. त्या जागेचं अख्ख्या जगाला कुतुहूल आहे. सेंट्रल लंडनमध्ये मेट्रोचा बोगदा सरळ न जाता अचानक वळण घेतो. यामागचं कारण म्हणजे जमिनीखाली पसरलेले बँक ऑफ इंग्लंडचे विशाल तळघर आहे. हा भूमिगत भाग इतका मोठा आहे की त्याला ‘शहराच्या आतलं एक वेगळं शहर’ असंही म्हटलं जातं. असा दावा केला जातो की बँकेच्या एकूण जागेपैकी सुमारे 40 टक्के भाग जमिनीखाली आहे. या भूमिगत भागात युरोपमधील सर्वात मोठी सोन्याची तिजोरी आहे.
लंडनमधील बँक ऑफ इंग्लंडच्या भूमिगत वॉल्टमध्ये जगातील 60 पेक्षा जास्त देशांचे 5000 टनांहून अधिक सोने ठेवलेले आहे. ही तिजोरी युरोपमधील सर्वात मोठी सोन्याची साठवणूक मानली जाते. जगभरात ती दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. पहिल्या क्रमांकावर न्यूयॉर्कची फेडरल रिझर्व्ह बँकची सोन्याची तिजोरी आहे.
प्रत्येक वीटचे वजन 12 ते 13 किलो
या तिजोरीत ठेवलेली प्रत्येक सोन्याची वीट (गोल्ड बार) सुमारे 400 ट्रॉय औंस वजनाची असते. म्हणजेच अंदाजे 12 ते 13 किलो एवढी. एवढं वजन एका वीटेचं असल्यामुळे ती उचलण्यासाठी विशेष काळजी घ्यावी लागते. प्रत्येक वीटवर एक वेगळा सिरीयल नंबर किंवा बारकोड कोरलेला असतो. हा नंबर त्या सोन्याची ओळख सांगतो. सोने खरेदी किंवा विक्री होताना बहुतेक वेळा त्या वीटा प्रत्यक्ष हलवल्या जात नाहीत. त्या ज्या ठिकाणी ठेवलेल्या असतात, तिथेच राहतात. फक्त नोंदीमध्ये बदल करून त्या वीटचा मालक बदलला जातो. त्यामुळे सुरक्षा कायम राहते आणि व्यवहारही सोपा होतो.
ब्रिटनचे 300 टन सोने
तिजोरीत प्रचंड प्रमाणात सोने साठवलेले असले तरी ते सगळे सोने ब्रिटन देशाचे आहे असे नाही. प्रत्यक्षात या मोठ्या साठ्याचा जास्त भाग इतर देशांचा आहे. बँक ऑफ इंग्लंडकडे स्वतःच्या मालकीचे फक्त दोन सोन्याचे बार प्रदर्शनासाठी ठेवलेले आहेत. ब्रिटन सरकारचे अंदाजे 300 टन सोने येथे सुरक्षित ठेवलेले आहे. मात्र उर्वरित हजारो टन सोने जगातील 60 हून अधिक देशांच्या केंद्रीय बँकांनी येथे जमा केले आहे. कारण ही तिजोरी अत्यंत सुरक्षित मानली जाते आणि आंतरराष्ट्रीय व्यवहारांसाठीही सोयीची आहे.
बँक ऑफ इंग्लंडचे भूमिगत वॉल्ट हे फक्त सोने ठेवायची जागा नाही, तर ते जगातील आर्थिक आणि राजकीय ताकदीचे प्रतिक मानले जातात. इथे 5000 टनांहून अधिक सोने साठवलेले आहे आणि 60 पेक्षा जास्त देशांची संपत्ती येथे सुरक्षित ठेवली जाते. बदलत्या जागतिक राजकारणाच्या आणि आर्थिक परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवरही लंडन आजही जगातील महत्त्वाचे ‘गोल्ड हब’ म्हणून ओळखले जाते.
ब्रिटनचं 4.27 लाख करोडचं नुकसान
1990 च्या दशकाच्या शेवटी ब्रिटनचे तेव्हाचे अर्थमंत्री गॉर्डन ब्राउन यांनी देशाच्या अर्ध्याहून अधिक सोन्याच्या साठ्याची विक्री करण्याचा निर्णय घेतला होता. त्या वेळी सोन्याची किंमत सुमारे 275 डॉलर प्रति ग्रॅम होती. आज सोन्याची किंमत जवळपास 5000 डॉलर प्रति ग्रॅमपर्यंत पोहोचली आहे. पडताळून पाहता त्या विक्रीमुळे ब्रिटनला अंदाजे 47 अब्ज डॉलर (सुमारे 4.27 लाख कोटी रुपयांपेक्षा अधिक) इतका तोटा झाल्याचे मानले जाते. बँक ऑफ इंग्लंड चे सध्याचे गव्हर्नर एंड्र्यू बेले यांच्या मते, त्या काळात सोन्याचा साठा अधिक ‘उपयोगी’ कसा करता येईल यावर चर्चा होती. कारण सोने तिजोरीत ठेवले तर त्यातून थेट उत्पन्न मिळत नाही, असे त्यावेळी मानले जात होते.
Leave a Reply