सनातन धर्मात गणेशाला प्रथम उपासक मानले जाते. म्हणजे प्रथम गणेशाची पूजा केली जाते. जेव्हा जीवनात कोणताही अडथळा येतो तेव्हा सर्वप्रथम गणेशाची आठवण केली जाते. गणेश जीवनातील प्रत्येक अडथळे दूर करतो, म्हणून त्याला विघ्न दूर करणारा म्हटले गेले आहे. महिन्यातील कृष्ण आणि शुक्ल पक्षाचा चौथा दिवस भगवान गणेशाला समर्पित आहे. माघ महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या चौथ्या दिवशी गणेश जयंती साजरी केली जाते. याला माघ विनायक चतुर्थी किंवा गौरी गणेश चतुर्थी म्हणूनही ओळखले जाते. गणेश जयंतीचा सण श्रद्धा, भक्ती आणि नवीन सुरुवातीचे प्रतीक मानले जाते. यंदाची गणेश जयंती विशेष आहे कारण या दिवशी रवी योग असणार आहे. हा योग पूजेसाठी अत्यंत शुभ आहे. या दिवशी वरियन योग आणि परीघ योग देखील होत आहे, पण भद्राचेही निवासस्थान राहील.
हिंदू धर्मामध्ये गणेश पूजनाला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. गणपतीला विघ्नहर्ता, सिद्धिविनायक आणि प्रथमपूज्य असे संबोधले जाते. कोणतेही शुभ कार्य, नवीन सुरुवात, शिक्षण, व्यवसाय, विवाह किंवा धार्मिक विधी करण्यापूर्वी गणेश पूजन करण्याची परंपरा आहे. यामागील धार्मिक आणि शास्त्रीय कारण असे मानले जाते की गणेशजी अडथळे दूर करतात आणि कार्यात यश, बुद्धी व सकारात्मकता प्रदान करतात. गणेश पूजन केल्याने मन एकाग्र होते, नकारात्मक विचार दूर होतात आणि आत्मविश्वास वाढतो.
गणेश पूजनाचे अनेक आध्यात्मिक व मानसिक फायदे आहेत. गणेशजी बुद्धी, विवेक आणि ज्ञानाचे प्रतीक मानले जातात. नियमित गणेश पूजन केल्याने स्मरणशक्ती वाढते, निर्णयक्षमता सुधारते आणि मानसिक स्थैर्य प्राप्त होते. विद्यार्थ्यांसाठी गणेश पूजन विशेष लाभदायक मानले जाते. तसेच गणेशजींचे मोठे कान ऐकण्याची क्षमता, लहान डोळे एकाग्रता आणि सोंड लवचिकता व अनुकूलतेचे प्रतीक मानले जातात. त्यामुळे त्यांच्या उपासनेतून व्यक्तीला जीवनात संयम, समजूतदारपणा आणि लवचिकता शिकायला मिळते. घरामध्ये गणेश पूजन केल्यास शांतता, सौहार्द आणि सकारात्मक ऊर्जा वाढते, असे मानले जाते. गणेश पूजन करताना काही नियमांचे पालन करणे महत्त्वाचे मानले जाते. पूजेसाठी स्वच्छ जागा निवडावी आणि स्वतःही स्वच्छ असावे.
गणेशजींची मूर्ती किंवा प्रतिमा पूर्व किंवा उत्तर दिशेला ठेवावी. दुर्वा, मोदक, लाल फुले आणि चंदन हे गणेश पूजेसाठी विशेष प्रिय मानले जातात. पूजेदरम्यान ॐ गं गणपतये नमः या मंत्राचा जप करावा. गणेश पूजन करताना श्रद्धा, शुद्ध भाव आणि संयम असणे अत्यंत आवश्यक आहे. अति दिखावा किंवा केवळ औपचारिकतेसाठी पूजन करणे टाळावे. गणेश पूजनाचे सामाजिक आणि सांस्कृतिक महत्त्वही मोठे आहे. गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून समाजात एकोपा, सहकार्य आणि सेवा भावना वाढते. सार्वजनिक गणेशोत्सव, कीर्तन, भजन आणि विविध उपक्रमांमुळे सामाजिक बांधिलकी मजबूत होते. पर्यावरणपूरक गणेश पूजन करण्यावर आज अधिक भर दिला जात आहे, जेणेकरून निसर्गाचे संतुलन राखले जाईल. एकूणच, गणेश पूजन हे केवळ धार्मिक विधी नसून आत्मिक शुद्धीकरण, मानसिक संतुलन आणि जीवनात सकारात्मक बदल घडवून आणणारी साधना आहे. श्रद्धा, नियम आणि विवेक यांच्या समतोलातून केलेले गणेश पूजन जीवन अधिक सुखी, यशस्वी आणि अर्थपूर्ण बनवते.
पंचांगाच्या गणनेनुसार, माघ महिन्याच्या शुक्ल पक्षाची चतुर्थी तिथी 22 जानेवारी 2026 रोजी सकाळी 02:47 वाजता सुरू होईल. त्याच वेळी, ही तारीख 23 जानेवारी 2026 रोजी सकाळी 02:28 वाजता संपेल. उदय तिथि आणि दुपारची वेळ 22 जानेवारी 2026 रोजी असल्याने गणेश जयंती 22 जानेवारी 2026 रोजी साजरी केली जाईल. गणेश जयंतीच्या दिवशी 22 जानेवारी रोजी सकाळी 11 वाजून 29 मिनिटांनी पूजा केली जाईल. पूजेचा हा शुभ मुहूर्त दुपारी 01.37 पर्यंत सुमारे दोन तास असेल.
भाद्र्याच्या सावलीत गणेशजयंती साजरी केली जाणार आहे. कारण या दिवशी भद्र पृथ्वीवर निवास करेल. 22 जानेवारीला गणेश जयंतीच्या मुहूर्तावर दुपारी 02.40 वाजता भद्रकाळ सुरू होईल. 23 जानेवारी रोजी रात्री 2 वाजून 28 मिनिटांपर्यंत ही स्पर्धा सुरू राहणार आहे. त्यामुळे भद्रा काळात पूजेसह इतर कोणतेही शुभ कार्य केले जाणार नाही. त्यामुळे या दिवशी भद्रकाळ सुरू होण्यापूर्वी पूजा करावी. शुक्ल पक्षाच्या चौथ्या दिवशी चंद्राचे दर्शन घेणे शुभ मानले जात नाही. जर तुम्हाला या दिवशी चंद्र दिसला तर तुमच्यावर खोटे आरोप केले जाऊ शकतात किंवा तुमची बदनामी केली जाऊ शकते. हेच कारण आहे की माघ गणेश चतुर्थीच्या दिवशी चंद्र पाहण्यास मनाई आहे.
Leave a Reply