कडक उष्णतेत राहिल्याने शरीरातील ताण वाढतो. अशा परिस्थितीत आरोग्याशी संबंधित अनेक समस्या उद्भवतात. विशेषत: लहान मुले, वृद्ध आणि कोणत्याही आजाराने ग्रस्त लोकांना अधिक त्रास होतो. अशा परिस्थितीत, जेव्हा आपल्याला उष्माघात होतो तेव्हा शरीरात कोणते बदल होतात हे आपल्याला माहित असणे आवश्यक आहे. उष्माघाताच्या बाबतीत काय करावे? जाणून घ्या.
उष्णता टाळण्यासाठी शरीर कसे कार्य करते?
तज्ज्ञ म्हणतात की, मानवी शरीर सामान्यत: सुमारे 37 अंश सेल्सिअस राखण्याचा प्रयत्न करते, परंतु जेव्हा बाहेरील तापमान वाढू लागते तेव्हा शरीर थंड ठेवण्यासाठी अधिक परिश्रम करावे लागतात. जेव्हा उष्णतेची लाट येते तेव्हा शरीर घाम येणे आणि त्वचेत रक्त प्रवाह वाढवून स्वत: ला थंड करण्याचा प्रयत्न करते.
2018 मध्ये प्रकाशित झालेल्या रिपोर्टनुसार, असे म्हटले आहे की घाम येणे आणि रक्तवाहिन्या पसरणे शरीर थंड ठेवण्यासाठी एकत्र काम करतात. जेव्हा हायपोथालेमसला शरीरात वाढलेले तापमान जाणवते तेव्हा ते घामाच्या ग्रंथी सक्रिय करते, ज्यामुळे घाम बाहेर पडतो आणि शरीर थंड होऊ लागते. उष्णतेत घामाचे बाष्पीभवन होते आणि उष्णता कमी होते. यामुळे त्वचेचा पृष्ठभाग, रक्तवाहिन्या रुंदीकरण होतात आणि रक्त प्रवाह वाढतो. अशा प्रकारे शरीर स्वत: ला थंड करण्यासाठी कार्य करते. मात्र, जेव्हा तापमान शरीराच्या नियंत्रणाबाहेर जाते, तेव्हा उष्माघात आणि उष्माघात यासारख्या समस्या उद्भवू लागतात.
तापमान वाढले की काय होते?
डिहायड्रेशनचा धोका- जेव्हा तुम्ही बराच काळ उष्णतेत असता तेव्हा शरीरात डिहायड्रेशनचा धोका वाढतो. शरीराला अधिक घाम येतो, ज्यामुळे पाणी आणि आवश्यक इलेक्ट्रोलाइट्स देखील सोडतात. जेव्हा शरीरात डिहायड्रेशन वाढते तेव्हा थकवा, चक्कर येणे, डोकेदुखी आणि लघवी कमी होणे यासारखी लक्षणे जाणवतात. बर् याच वेळा यामुळे रक्ताभिसरणाची समस्या निर्माण होते, ज्यामुळे अडचणी वाढू शकतात.
उष्णतेचा थकवा – जेव्हा शरीर तापमान नियंत्रित करण्यास असमर्थ असते, तेव्हा उष्णतेच्या थकव्याची स्थिती उद्भवते. जास्त घाम येणे, अशक्तपणा, मळमळ, स्नायू पेटके येणे आणि चक्कर येणे ही त्याची लक्षणे आहेत. शरीर खूप उबदार राहते परंतु त्वचा थंड आणि चिकट वाटू शकते. उष्णतेच्या थकव्यासह डिहायड्रेशनमुळे धोकादायक परिस्थिती उद्भवू शकते.
उष्माघाताचा धोका- उष्माघात हा उष्माघाताचा सर्वात गंभीर धोका आहे. जेव्हा शरीराची तापमान नियंत्रण प्रणाली पूर्णपणे अयशस्वी होते तेव्हा असे होते. शरीराचे तापमान वेगाने वाढते आणि 40 डिग्री सेल्सिअसच्या वर पोहोचते. उष्माघाताच्या लक्षणांमध्ये गोंधळ, वेगवान हृदयाचा ठोका, गरम आणि कोरडी त्वचा, जप्ती आणि अशक्तपणा यांचा समावेश असू शकतो. त्याचा मेंदू, हृदय आणि मूत्रपिंडावर वाईट परिणाम होतो.
हृदय आणि मूत्रपिंडावर परिणाम – जेव्हा उष्णता वाढते तेव्हा शरीराचे मुख्य अवयव, हृदय आणि मूत्रपिंड यांवरही परिणाम होतो. जर तुम्हाला हृदयविकाराचा रुग्ण असेल किंवा मूत्रपिंडाचा त्रास असेल तर उष्णतेत तुमच्या समस्या वाढू शकतात. डिहायड्रेशन आणि रक्ताभिसरणाचा अभाव देखील मूत्रपिंडावर परिणाम करतो.
काय उपाय करावेत?
तीव्र उष्णता टाळण्यासाठी स्वत: ला हायड्रेटेड ठेवणे महत्वाचे आहे. यासाठी दिवसभर पुरेसे पाणी पीत रहा. पाण्यासोबतच इतर पाण्यायुक्त पदार्थांचा आहारात समावेश करा. घरातून बाहेर पडताना हलके आणि सैल कपडे घालावे. दिवसाच्या सर्वात उष्ण वेळी म्हणजेच दुपारी बाहेर जाणे टाळा. हवेशीर ठिकाणी रहा आणि उष्णता टाळण्यासाठी छत्री, चष्मा, टॉवेल वापरा. शरीर थंड ठेवण्यासाठी थंड पाण्याने आंघोळ करा. यामुळे शरीराचे तापमान नियंत्रित होईल.
(डिस्क्लेमर : या आर्टिकलमध्ये देण्यात आलेली माहिती व उपाय हे सामान्य ज्ञानावर आधारित आहेत. आमचा याला दुजोरा नाही. ते अवलंबण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला जरूर घ्यावा.)
Leave a Reply