नंदुरबार जिल्ह्यातील सातपुड्याच्या मध्यभागी असलेल्या काठी या रजवाडी गावात पारंपरिक आदिवासी राजवाडी होळी मोठ्या उत्साहात साजरी झाली. या भागावर एकेकाळी आदिवासी राजे राज्य करत होते. राजा उम्मेद सिंग यांनी सन १२४६ मध्ये काठीमध्ये होळीचा सण साजरा करण्यास सुरुवात केली आणि तेव्हापासून ही परंपरा आजतागायत सुरू आहे.
होळीच्या तयारीसाठी चंद्रदर्शन झाल्यापासून काही मंडळी पाळणी करतात. यामध्ये ब्रह्मचर्यपालन, खाटेवर न बसणे आणि पायात चप्पल न घालणे अशा व्रतांचा समावेश असतो. होळीच्या दिवशी हे लोक महाराजाकडे जाऊन घुंगरू वगैरे धारण करून रात्रभर नाचतात आणि पाच होळी केल्यानंतर स्नान करतात. होळीसाठी वापरला जाणारा बांबू गुजरातच्या जंगलातून शोधून आणला जातो. पाच-सहा दिवसांपूर्वी लोकांचा एक गट चांगला, सदृढ बांबू शोधण्यासाठी जंगलात जातो आणि तो डोक्यावर घेऊन काठीपर्यंत आणतो.
हा सण निसर्गाची देणगी म्हणून साजरा केला जातो. गाय आजारी पडल्यास, अन्न चांगले पिकण्यासाठी किंवा स्वतः आजारी पडल्यास लोक या होळीला नवस करतात. पूर्वी १४ दिवसांची पाळणी केली जात असे, ती आता तीन दिवसांपर्यंत आली आहे. होळीच्या अग्नीतून चुकांची कबुली देण्याचा आणि निराकरण करण्याचा संदेश मिळतो. या होळीत नारळ, गूळ, दाड्या आणि खजूर अर्पण केले जातात. गुलाल, सिंदूर यांसारख्या गोष्टी येथे चालत नाहीत. पेटलेल्या होळीच्या राखेने टिळा लावणे हे शुभ मानले जाते. ही परंपरा आदिवासी दुर्गम भागासाठी मुख्य सण ठरली आहे.
Leave a Reply